Chuẩn hóa tiêu chuẩn, quy chuẩn và sở hữu trí tuệ: "Chìa khóa" đổi mới sáng tạo ngành Y tế trong kỷ nguyên số

Tham dự Hội thảo có PGS.TS.BSCKII. Nguyễn Tri Thức - Thứ trưởng Bộ Y tế, cùng sự tham dự của Lãnh đạo các Cục, Vụ thuộc Bộ KHCN, Bộ Y tế và đại diện các đơn vị y tế đầu ngành trên cả nước. Đoàn công tác Trường Đại học Y Dược Cần Thơ tham dự Hội thảo gồm đại diện Lãnh đạo Phòng Khoa học Công nghệ và Bệnh viện Trường.

Hoàn thiện hành lang pháp lý cho đổi mới sáng tạo

PGS.TS.BSCKII Nguyễn Tri Thức - Thứ trưởng Bộ Y tế phát biểu tại Hội thảo.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức nhấn mạnh Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ vai trò cốt lõi của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phát triển kinh tế - xã hội nói chung và trong lĩnh vực y tế nói riêng – một lĩnh vực luôn đi đầu trong ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ phục vụ chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Đồng thời, Thứ trưởng cho biết, Quốc hội đã ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật số 70/2025/QH15 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 78/2025/QH15, có hiệu lực từ tháng 01/2026.

Các luật trên cùng với Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) sửa đổi đã xác lập cơ chế quản lý mới: Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên nguyên lý phân loại rủi ro; đồng thời làm rõ quyền sở hữu đối với kết quả nhiệm vụ KHCN sử dụng ngân sách nhà nước. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng để thúc đẩy hoạt động đổi mới sáng tạo trong ngành y tế.

Nhận diện "nút thắt" trong thương mại hóa tài sản trí tuệ

Tại phiên tham luận, bức tranh toàn cảnh về SHTT ngành y tế đã được TS. Võ Nhị Hà (Cục KHCN & Đào tạo, Bộ Y tế) và TS. Nguyễn Văn Bảy (Phó Cục trưởng Cục SHTT, Bộ KH&CN) phân tích sâu sắc.

Các báo cáo chỉ rõ một nghịch lý: Ngành y tế có số lượng công bố quốc tế lớn, nhiều sản phẩm tiềm năng, nhưng tỷ lệ thương mại hóa - đặc biệt trong lĩnh vực dược và thiết bị y tế - còn rất khiêm tốn. Nguyên nhân chính nằm ở các rào cản đặc thù:

Chi phí đầu tư lớn nhưng kết nối lỏng lẻo: Nghiên cứu y dược đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ và sự hợp tác công - tư chặt chẽ, nhưng sự liên kết hiện nay còn rời rạc.

Thách thức từ công nghệ mới: Sự bùng nổ của AI và Big Data trong y tế đặt ra vấn đề nan giải về bảo hộ dữ liệu bí mật và xác định quyền sở hữu dữ liệu bệnh nhân.

Cơ chế phân bổ lợi nhuận: Chưa có quy định đủ mạnh để tạo động lực tài chính cho các nhà khoa học/nhóm tác giả tại các đơn vị sự nghiệp công lập.

TS. Nguyễn Văn Bảy lưu ý, để chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành tài sản thương mại, các đơn vị cần đặc biệt chú trọng quy trình xác lập quyền sở hữu công nghiệp (đăng ký sáng chế/giải pháp hữu ích) và xây dựng phương án định giá tài sản minh bạch trước khi tiến hành góp vốn hay chuyển giao.

TS. Nguyễn Văn Bảy - Phó Cục trưởng Cục SHTT, Bộ KH&CN trình bày tham luận tại Hội thảo.

Gỡ vướng từ thực tiễn: Bài toán định giá và quyền sở hữu

Phiên thảo luận diễn ra sôi nổi với sự tham gia của các đơn vị: Đại học Y Hà Nội, Đại học Y Dược TP.HCM, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Bạch Mai... Các ý kiến tập trung mổ xẻ những vướng mắc thực tế khi triển khai văn bản luật vào đời sống. Nhiều câu hỏi phản ánh trăn trở của các trường đại học tự chủ hiện nay đã được đặt ra như:

Về cơ chế định giá: Khi doanh nghiệp tiếp nhận chuyển giao công nghệ và muốn đầu tư thêm vốn để hoàn thiện sản phẩm, việc định giá phần tài sản trí tuệ của Nhà trường và phân chia tỷ lệ sở hữu cần thực hiện thế nào để đảm bảo đúng quy định quản lý tài sản công?

Về quyền sở hữu dữ liệu: Đối với các nghiên cứu của học viên sau đại học thực hiện tại các bệnh viện thực hành, bản quyền dữ liệu thuộc về cơ sở đào tạo (đơn vị cử đi) hay bệnh viện (nơi thu thập)?

Giải đáp các vấn đề này, các chuyên gia nhấn mạnh nguyên tắc "tự chủ gắn liền với trách nhiệm". Theo đó, các đơn vị sự nghiệp công lập được quyền thuê tổ chức thẩm định giá độc lập để xác định giá trị tài sản trí tuệ làm cơ sở đàm phán. Đối với mô hình Viện - Trường, Bộ Y tế khuyến cáo phải ký kết thỏa thuận pháp lý (hợp đồng nguyên tắc) chặt chẽ ngay từ đầu khóa học/nhiệm vụ để minh bạch hóa quyền lợi và trách nhiệm các bên.

Đoàn công tác Trường Đại học Y Dược Cần Thơ tham dự Hội thảo.

Định hướng chiến lược

TS. Nguyễn Ngô Quang – Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Đào tạo, Bộ Y tế

Kết luận hội thảo, TS. Nguyễn Ngô Quang – Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Đào tạo, Bộ Y tế đề nghị Bộ KH&CN tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong việc hướng dẫn thực thi các văn bản pháp luật mới.

Trong thời gian tới, hai Bộ sẽ tập trung vào các nhiệm vụ trọng tâm: Sửa đổi Thông tư 24/2023/TT-BYT về quản lý nhiệm vụ KHCN; Xây dựng Chương trình phối hợp công tác giai đoạn đến năm 2030; và tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về sở hữu trí tuệ, kỹ năng định giá và thương mại hóa công nghệ cho đội ngũ cán bộ nghiên cứu.

Phòng Khoa học và Công nghệ